Diz kireçlenmesi (gonartroz), diz eklemini oluşturan kıkırdak dokunun zaman içinde aşınmasıyla ortaya çıkan, ağrı ve hareket kısıtlılığına neden olan yaygın bir eklem hastalığıdır. Özellikle 50 yaş sonrası, fazla kilo, eklem yaralanmaları, tekrarlayıcı zorlu aktiviteler ve genetik yatkınlık risk faktörleri arasındadır. Erken dönemde doğru yaklaşım, hem günlük yaşam kalitesini yükseltir hem de ileri tedavilere duyulan ihtiyacı azaltır.
Belirtiler
- Özellikle merdiven inip çıkarken, uzun yürüyüş ya da ayakta kalma sonrası artan diz ağrısı
- Hareketle “tırt” sesi, sürtünme hissi, sabah tutukluğu
- Şişlik, hassasiyet ve zamanla gelişen bacakta şekil değişikliği (varus/valgus)
Tanı
Muayenede eklem hareket açıklığı, bağ ve menisküs yapıları değerlendirilir. Ağırlık taşıyan pozisyonda çekilen diz grafileri eklem aralığı daralmasını ve kireçlenme derecesini gösterir. Eşlik eden menisküs ya da kıkırdak lezyonlarını değerlendirmek için gerekli durumlarda MR istenebilir. Tanı kişiye özel bir tedavi planının temelini oluşturur.
Konservatif (Ameliyatsız) Tedaviler
- Kilo kontrolü ve egzersiz: Uyluk kaslarını güçlendiren, ekleme binen yükü azaltan kişiye özel programlar.
- İlaç tedavisi: Uygun hastalarda kısa süreli ağrı kesici/antiinflamatuvarlar; mide-böbrek riskleri göz önünde bulundurulur.
- Fizyoterapi: Esneklik, denge ve yürüyüş eğitimi; sıcak-soğuk uygulamalar.
- Ortez ve baston: Medial/lateral yükü dengeleyen dizlikler, karşı elde baston kullanımı.
- Eklem içi uygulamalar: Klinik endikasyona göre hiyalüronik asit, PRP gibi yöntemler uygun hastalarda düşünülür.
Cerrahi Seçenekler
- Artroskopik müdahaleler: Seçilmiş erken olgularda eşlik eden mekanik sorunların giderilmesi.
- Yük düzeltme (osteotomi): Bacağın mekanik eksenini düzelterek eklem yükünü dengeleme.
- Kısmi diz protezi: Kireçlenmenin tek bölge ile sınırlı olduğu hastalarda daha hızlı iyileşme imkânı.
- Toplam diz protezi: İleri kireçlenmede ağrıyı azaltıp fonksiyonu artıran, yüksek memnuniyet oranlarına sahip tedavi.
Klinik Yaklaşımım
Her hastayı yaş, aktivite düzeyi, kilo, eşlik eden hastalıklar ve görüntüleme bulgularıyla birlikte bütüncül değerlendiririm. Önceliğim her zaman ameliyatsız seçeneklerle ağrıyı azaltmak ve günlük yaşamı kolaylaştırmaktır. Cerrahiye ihtiyaç duyulan durumlarda ise doğru endikasyon, titiz planlama ve iyileşme sürecinin yakın takibiyle yüksek fonksiyonel kazanç hedeflenir.
Öneri: Diz ağrınız iki haftadan uzun sürüyor, gece uykudan uyandırıyor veya yürüyüş mesafenizi belirgin kısıtlıyorsa değerlendirme için randevu almanız faydalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmez.